300 tys. kierowców może stracić prawo jazdy. Nie muszą nawet wsiadać do auta

Według statystyk problem dotyczy około 300 tysięcy osób, które uchylają się od obowiązku alimentacyjnego, a dla wielu z nich utrata możliwości prowadzenia samochodu może okazać się bolesna.

Lista przewinień, za które polskie prawo przewiduje utratę uprawnień do kierowania pojazdami, jest stosunkowo długa i obejmuje przede wszystkim wykroczenia oraz przestępstwa drogowe. Przekroczenie prędkości o ponad 50 km/h w terenie zabudowanym, jazda pod wpływem alkoholu czy zebranie więcej niż 24 punktów karnych - to klasyczne powody, dla których kierowcy tracą prawo jazdy. Jest jednak przepis, który pozwala odebrać dokument za zachowanie niemające absolutnie nic wspólnego z ruchem drogowym.

Chodzi o niepłacenie alimentów. Polski ustawodawca uznał, że groźba utraty prawa jazdy może być skutecznym narzędziem w walce z plagą dłużników alimentacyjnych, których liczba od lat utrzymuje się na poziomie kilkuset tysięcy. Druga strona, najczęściej kobieta, często musi korzystać z pomocy państwa w postaci świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zasady są określone w ustawie z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie wystarczy jednak jednorazowe opóźnienie w przelewie czy chwilowe problemy finansowe - przepisy przewidują konkretne warunki, które muszą zostać spełnione, zanim organ podejmie decyzję o zatrzymaniu dokumentu.

Kluczowa przesłanka dotyczy czasu i kwoty zaległości. Dłużnik musi nie wywiązywać się ze swojego obowiązku przez co najmniej sześć miesięcy, a zaległa kwota musi przekraczać 50 procent alimentów ustalonych w orzeczeniu sądowym lub ugodzie. Co istotne, wystarczy jeden przelew w wysokości ponad połowy należnej kwoty w ciągu tego półrocznego okresu, by uniknąć sankcji.

Procedura rozpoczyna się automatycznie w dwóch przypadkach - gdy osoba uprawniona do alimentów otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego lub gdy ustanowiono pieczę zastępczą nad dzieckiem. Może być również uruchomiona na wniosek osoby, której alimenty się należą.

Cały proces przebiega etapami i nie dzieje się z dnia na dzień. Najpierw organ właściwy dla dłużnika, którym zazwyczaj jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, wydaje decyzję o uznaniu danej osoby za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Następnie sprawdza w Centralnej Ewidencji Kierowców, czy dłużnik w ogóle posiada prawo jazdy - jeśli tak, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie dokumentu.

Warto podkreślić, że dłużnik ma prawo do obrony. Może przedstawić dowody, że jego sytuacja życiowa uniemożliwia płacenie alimentów - udokumentować poważną chorobę, utratę pracy czy inne okoliczności, które wpłynęły na jego zdolność do regulowania zobowiązań. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie.

Trzeba też wyraźnie zaznaczyć jedną rzecz. Mówimy o czasowym zatrzymaniu dokumentu, a nie o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. Dłużnik nie musi później ponownie zdawać egzaminu na prawo jazdy ani przechodzić dodatkowych szkoleń. Wystarczy, że zacznie regulować swoje zobowiązania.

Droga do odzyskania dokumentu jest jasno określona w przepisach. Jak wskazuje dr Agata Koschel-Sturzbecher, decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy może zostać uchylona, gdy ustanie przyczyna zatrzymania oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich sześciu miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50 procent bieżąco ustalonych alimentów. Alternatywnie decyzja zostaje uchylona, gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Istnieją też inne ścieżki. Dłużnik może zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna aktywnie poszukująca zatrudnienia lub podjąć pracę zaproponowaną przez powiatowy urząd pracy. Po spełnieniu warunków starosta przekazuje informację do Centralnej Ewidencji Kierowców, a osoba ukarana odzyskuje swoje uprawnienia bez konieczności ponownego szkolenia czy egzaminu.

Mechanizm budzi kontrowersje od lat. Krytycy wskazują na pewien paradoks - odebranie prawa jazdy może utrudnić dłużnikowi znalezienie lub utrzymanie pracy, szczególnie jeśli mieszka w miejscowości bez dobrej komunikacji publicznej lub wykonuje zawód wymagający przemieszczania się samochodem. W efekcie jego zdolność do spłaty długu alimentacyjnego może się zmniejszyć zamiast zwiększyć.

Zwolennicy argumentują jednak, że sama groźba utraty uprawnień działa motywująco na osoby, które mogłyby płacić alimenty, ale z różnych powodów tego nie robią. Dla wielu kierowców perspektywa utraty prawa jazdy jest na tyle dotkliwa, że wolą uregulować zaległości, niż ryzykować utratę dokumentu. Statystyki pokazują, że część dłużników zaczyna płacić dopiero wtedy, gdy procedura zatrzymania zostaje wszczęta.