Kartka za parkowanie pod sklepem. Prawnik: to nie mandat

Problem z "karami" za parkowanie przy popularnych dyskontach nie pojawił się przypadkiem. Nie dotyczy on wyłącznie Lidla czy Biedronki, ale coraz większej liczby parkingów przy sklepach, restauracjach typu fast food oraz innych obiektach, gdzie zarządzanie miejscami postojowymi przejęły zewnętrzne firmy. Celem takich rozwiązań była walka z kierowcami, którzy nie korzystają z oferty danego miejsca, a mimo to zajmują parkingi przeznaczone przede wszystkim dla klientów. W efekcie wprowadzono parkometry lub systemy biletowe, które umożliwiają pobranie darmowego biletu na określony czas - zazwyczaj około godziny. Po jego przekroczeniu dalszy postój wymaga już uiszczenia opłaty.

Jeśli kontroler nie znajdzie za szybą odpowiedniego biletu, natychmiast wystawia karę, wynoszącą zwykle 100-150 zł. Problem w tym, że wezwanie do zapłaty kary często wiąże się z drobnym błędem, jak np. zabraniem ze sobą biletu parkingowego (zamiast położenia go za szybą pojazdu), czy podaniem błędnego numeru rejestracyjnego. Okazuje się jednak, że - w przeciwieństwie do mandatów nakładanych przez straż miejską w Strefach Płatnego Parkowania - kierowcy którzy otrzymali wezwania do zapłaty od prywatnych operatorów - mają duże szanse na uniknięcie kar.

Na wstępie trzeba jasno zaznaczyć, że właściciele i operatorzy prywatnych parkingów mogą ustalać własne reguły korzystania z takich miejsc i mają prawo ich przestrzegania pilnować. To jednak nie oznacza pełnej dowolności - również oni muszą działać w granicach obowiązujących przepisów. Jak podkreśla w rozmowie z Interią radca prawny Karol Hojda z wrocławskiej kancelarii zajmującej się m.in. takimi sprawami, kartki zostawiane za wycieraczką czy pisma wysyłane pocztą nie są mandatami w rozumieniu prawa.

Tzw. kary parkingowe zostawiane za wycieraczką lub wysyłane pocztą mają zupełnie inny status niż mandat. W praktyce są to wezwania do zapłaty na rzecz konkretnego przedsiębiorcy, który zarządza parkingiem. Firmy te często próbują skłonić kierowców do zapłaty, używając ostrzejszego tonu - straszą wpisem do rejestru dłużników albo przesyłają tzw. przedsądowe wezwania do zapłaty. Pojawia się więc naturalne pytanie: czy takie pisma rzeczywiście trzeba traktować poważnie, czy można je zignorować?

Jeżeli zarządca parkingu słusznie naliczył opłatę, bo faktycznie nie została ona uregulowana, sytuacja jest jasna - należność trzeba zapłacić. Paradoks pojawia się jednak wtedy, gdy kara została wystawiona bez podstaw. W takim przypadku składanie reklamacji bezrefleksyjnie może działać na niekorzyść kierowcy.

Zazwyczaj wymaga ona bowiem podania pełnych danych osobowych osoby kierującej pojazdem, na przykład poprzez formularz internetowy. Zdarza się też, że w korespondencji od operatorów parkingów pojawia się sugestia rzekomego obowiązku wskazania, kto zaparkował samochód. To próba wykorzystania niewiedzy kierowców - zgodnie z obowiązującymi przepisami taki obowiązek mogą nałożyć wyłącznie uprawnione organy, takie jak policja czy Inspekcja Transportu Drogowego.

Dlaczego dane kierowcy są dla operatorów tak ważne? Z tej prostej przyczyny - zgodnie z polskimi przepisami do odpowiedzialności pociągnąć można wyłącznie kierowcę, a nie właściciela pojazdu.

I tutaj właśnie pojawiają się schody. Prywatna firma może uzyskać dostęp do danych właściciela samochodu z CEPIK-u, ale nie jest w stanie ustalić personaliów osoby, która prowadziła pojazd. Nie oznacza to wcale, że sprawa ostatecznie nie może trafić na wokandę. Istnieje jednak bardzo duże prawdopodobieństwo, że nawet jeśli do tego dojdzie, sąd oddali powództwo, jeśli właściciel będzie stał na stanowisku, że nie był kierowcą i nie będzie w stanie przypomnieć sobie komu powierzył pojazd.

Hojda radzi więc, by w ewentualnej korespondencji z operatorami parkingów:

• jasno wskazać, że nie uznajemy roszczenia,
• domagać się przesłania podpisanej umowy oraz faktury za rzekomo wykonaną usługę,
• złożyć sprzeciw przeciwko wpisowi do rejestru dłużników,
• złożyć sprzeciw w zakresie przetwarzania danych osobowych oraz domagać się ich usunięcia.

Przedstawiciele niektórych firm parkingowych twierdzą, że brak zapłaty stanowi przestępstwo oszustwa z art. 286 § 1 KK. Zdania prawników są w tej kwestii podzielone. Niektórzy wskazują raczej na wykroczenie szalbierstwa z art. 121 § 2 KW. Bez względu na kwalifikację prawną zarządca parkingu pozostaje jednak z problem ustalenia tożsamości osoby, która prowadziła pojazd. Nawet jeśli ktoś zostanie wezwany na Policję w tej sprawie, możliwe są tylko dwa scenariusze:

1. Właściciel pojazdu zostaje wezwany jako potencjalny obwiniony - takiej osobie przysługuje prawo do odmowy składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi na wszelkie pytania (art. 20 §3 KPOW w zw. z art. 175 KPK).
2. Właściciel pojazdu zostaje wezwany jako świadek - takiej osobie przysługuje prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 41 § 1 KPOW w zw. z art. 183 KPK).

Innymi słowy, uzyskanie przed zarządcę parkingu uiszczenia opłaty dodatkowej, wymaga skierowania sprawy do sądu. Ten rozpatrywać będzie np., czy na parkingu znajdował się regulamin zawierający jasny i zrozumiały dla kierowcy cennik. A z tym bywa w Polsce różnie. Nie ma gwarancji, że sprawa zakończy się po myśli kierowcy, ale - jeśli właściciel twardo obstawać będzie przy tym, że nie on prowadził i nie będzie w stanie wskazać kierującego - finał sprawy łatwo przewidzieć.