Upiorne znaleziska drogowców. Na S8 musieli ekshumować szczątki 3 tys. osób
Prace przy budowie nowych dróg to prawdzie eldorado dla archeologów. Chociaż "znalezisko archeologiczne" dla drogowców oznacza z reguły duże opóźnienia, lista skarbów odkrytych przy okazji drogowych inwestycji jest całkiem imponująca. Często trafiają się też "upiorne" znaleziska - pochówki żołnierzy czy pozostałości dawnych cmentarzy.
Spis treści:
- Prawdziwe skarby z placów budowy dróg
- Ziemia pamięta. Chcieli zbudować drogę, trafili na szczątki 3 tys. osób
- Siedem miesięcy ekshumacji
- S17 czyli powstańcy styczniowi i cud nad Wisłą
- Badania archeologiczne a budowa dróg
Na inwestycjach drogowych realizowanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad odkryto i przebadano tysiące stanowisk archeologicznych. Wśród nich były takie, które zmieniły nasze wyobrażenie o przeszłości, a ich wartość naukowa i poznawcza jest z całą pewnością wyjątkowa.
Prawdziwe skarby z placów budowy dróg
Dla przykładu w 2021 roku, przy okazji budowy drogi ekspresowej S61 na odcinku Ełk Południe - Kalinowo, w miejscowości Przykopka (województwo warmińsko-mazurskie) odkryto pozostałości cmentarza z XVIII-XIX wieku. W czasie prac archeologicznych znaleziony został m.in bursztynowy naszyjnik złożony z 35 korali i zawieszki w kształcie serca.
Oprócz bursztynowego naszyjnika, natrafiono na liczne zabytki i materiały ruchome takie jak:
- monety z XVIII i XIX wieku,
- elementy stroju i biżuterię (szpilki, guziki, zawieszki, spinki, obrączki, koraliki, ozdoby głowy z brązowymi aplikacjami),
- przedmioty codziennego (np. licznie występujące fragmenty naczyń ceramicznych i kości zwierzęce).
Ziemia pamięta. Chcieli zbudować drogę, trafili na szczątki 3 tys. osób
Drogowcy często natrafiają w czasie pracy na ludzkie szczątki, jak chociażby przydrożne pochówki żołnierzy. Zdarzają się też znaleziska o zdecydowanie większej skali.
Warto chociażby wspomnieć sytuację z 2017 roku, gdy w czasie budowy drogi ekspresowej S8 Paszków - Przeszkoda - na dawnej posesji kościoła pw. św. Klemensa w Nadarzynie natrafiono na pozostałości cmentarza. Nekropolia funkcjonowała w tym miejscu od XVII do początku XIX wieku.
Siedem miesięcy ekshumacji
Prace archeologiczne w Nadarzynie były szczególnie trudne - szczątki ludzkie (szkielety, kości, fragmenty kości) znajdowane były pojedynczych grobach jak również w większych skupiskach. Przykościelny cmentarz funkcjonował przez blisko trzysta lat, więc wiele grobów było wkopywanych we wcześniejsze. Odhumusowanie terenu prowadzono ręcznie.
Zobacz również:
Eksploracja grobów oraz ekshumacja szczątków ludzkich były prowadzone przy stałej obecności archeologów i antropologów. W czasie badań znaleziono liczne elementy wyposażenia grobowego. Między innymi kilkadziesiąt monet, koraliki z naszyjników i kolii, obrączkę, klucz, fragmenty tkanin obiciowych z trumien, dewocjonalia w postaci medalików z wizerunkiem Matki Boskiej itp.
Wszystkie szczątki ludzkie, dzięki przychylności proboszcza parafii pw. Św. Klemensa, księdza kanonika Andrzeja Wieczorka, zostały przeniesione i pochowane po nabożeństwie żałobnym w kaplicy na cmentarzu parafialnym w Nadarzynie. Ze względu na prowadzone prace archeologiczne w obrębie węzła Nadarzyn realizacja inwestycji wydłużyła się o siedem miesięcy.
S17 czyli powstańcy styczniowi i cud nad Wisłą
Z kolei budowa drogi S17 Skrudki - Kurów Zachód pozwoliła szczegółowo przebadać plac bitwy pod Żyrzynem, stoczonej z rosyjskim oddziałem przez uczestników Powstania Styczniowego. Odkryto nie tylko pozostałości po stoczonej bitwie, ale także zbiorową mogiłę około 80 żołnierzy armii carskiej.
Po ekshumacji, szczątki poległych żołnierzy spoczęły na cmentarzu w Baranowie. Na tym samym cmentarzu, niemal 160 lat temu, pochowano również czternastu powstańców styczniowych z oddziałów dowodzonych przez pułkownika Michała Heydenreich’a "Kruk", którzy zginęli w trakcie bitwy lub na skutek odniesionych w niej ran.
W Wiązownie pod Warszawą, przy budowie drogi ekspresowej S17, odkryto natomiast pozostałości umocnień obronnych wykorzystywanych podczas dwóch wojen światowych oraz w czasie Bitwy Warszawskiej z 1920 roku.
Badania archeologiczne a budowa dróg
Zaangażowania ze strony wojewódzkich konserwatorów zabytków wymagają zarówno prace przygotowawcze, jak i realizacyjne, związane z inwestycjami drogowymi.
Już od wczesnych etapów prac przygotowawczych z właściwych organów administracyjnych pozyskiwane są informacje o dziedzictwie kulturowym, w tym o wszelkiego rodzaju zabytkach, które następnie podlegają szczegółowym, wielowątkowym analizom. Pozwala to wstępnie oszacować koszty oraz czas niezbędnych badań archeologicznych - tłumaczy GDDKiA
Po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach możliwe jest uruchomienie nie tylko badań rozpoznawczych, ale w wyniku zmiany przepisów (specustawy drogowej) również badań wykopaliskowych przed uzyskaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID).
W czasie samej budowy drogi prowadzony jest nadzór archeologiczny nad robotami ziemnymi, a w przypadku ujawnienia zabytków (np. nowych stanowisk lub poszerzenia dotychczas znanych stanowisk) również badania wykopaliskowe. Niestety - na czas ich przeprowadzenia prace budowlane muszą zostać wstrzymane.
***
