Wjeżdżasz pod górę na 3. biegu? Tego samego należy użyć podczas zjazdu

Stara zasada ze szkoły jazdy brzmi: zjeżdżaj na tym samym biegu, na którym wjeżdżasz pod górę. Jeśli więc pokonujesz strome wzniesienie na drugim biegu, powinieneś użyć tego samego biegu podczas zjazdu. Mówiąc prościej, opór silnika hamuje wtedy samochód, rzadziej musisz używać hamulca i bezpieczniej zjeżdżasz w dół. Gdyby tę samą trasę pokonać na czwartym biegu, hamulec zasadniczy musiałby wykonać ciężką pracę.

Tarcze i bębny na osiach zamieniają energię kinetyczną w ciepło. Gdy hamulce są zbyt mocno obciążone, w pewnym momencie zaczyna to być wyczuwalne: klocki hamulcowe się palą, tarcze mogą się rozżarzyć. To zagrożenie dla bezpieczeństwa, ponieważ gorące hamulce działają gorzej - lub w najgorszym przypadku przestają działać całkowicie. Gdy płyn hamulcowy się zagotuje, hamulce również mogą całkowicie zawieść. Wtedy pozostaje jedynie hamowanie “na blachę” - delikatne uderzenie w barierę ochronną może zapobiec większemu nieszczęściu.

W nowoczesnych silnikach z wtryskiem paliwa, gdy kierowca zdejmuje nogę z gazu, dopływ paliwa zostaje odcięty - to tzw. wyłączenie wtrysku na wolnych obrotach. Bez paliwa w komorze silnika nie dochodzi do spalania, silnik pompuje powietrze przez komory spalania. W silniku benzynowym przepustnica jest zamknięta.

Stopień hamowania silnikiem zależy od kilku czynników, w tym od prędkości obrotowej silnika, jego wielkości, przełożenia skrzyni biegów i masy pojazdu. Wyższe obroty silnika i większe silniki generują większą siłę hamowania, ponieważ przy wyższych obrotach powstaje więcej tarcia, co zwiększa opór, a tym samym wzmacnia efekt hamowania.

Dodatkowe parametry, które mogą zwiększyć siłę hamowania silnikiem, szczególnie w przypadku silników ciężarówek, to wysoki stopień sprężania i liczba cylindrów. Wysoki stopień sprężania zapewnia silniejszą kompresję powietrza w cylindrze, co może zwiększyć opór. Również większa liczba cylindrów oznacza większą siłę hamowania silnikiem, ponieważ każdy cylinder przyczynia się do ogólnego hamowania pojazdu. Duży silnik Diesla ma więc większą siłę hamowania niż mały silnik benzynowy.

W ciężarówkach i autobusach klapka w układzie wydechowym lub stała przepustnica wzmacniają efekt hamowania silnikiem. W autobusach o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 5 ton i więcej niż dziewięciu miejscach siedzących oraz w ciężarówkach o masie całkowitej powyżej 12 ton wymagany jest tzw. hamulec długotrwałego działania. Może to być klapka wydechowa, stała przepustnica, kombinacja obu lub retarder. Stała przepustnica to dodatkowy zawór wylotowy w komorze spalania, który otwiera się po uruchomieniu hamulca silnikowego przy zerowym dopływie paliwa.

Możliwa siła hamowania silnikiem różni się w zależności od typu pojazdu. W typowym samochodzie osobowym hamulec silnikowy może osiągnąć opóźnienie około 0,05 do 0,1 m/s². Aby zobrazować to w zrozumiały sposób: odpowiada to mniej więcej sile hamowania, którą odczuwamy, gdy lekko hamujemy rower przed zatrzymaniem. W autobusach siła hamowania może być nieco wyższa - zwłaszcza gdy zintegrowane są dodatkowe systemy, takie jak retardery - i wynosi około 0,1 do 0,2 m/s². Ciężarówki wyposażone w specjalne urządzenia hamujące mogą generować jeszcze większą siłę hamowania, która wynosi do 0,3 m/s², co jest porównywalne z siłą, którą odczuwamy przy gwałtownym hamowaniu roweru.

Hamowanie silnikiem pomaga oszczędzać hamulce nie tylko na dłuższych zjazdach, ale także w ruchu miejskim czy poza miastem. Im mniej musimyhamować, tym mniejsze zużycie hamulców. Jazda z wykorzystaniem hamowania silnikiem jest również bezpieczniejsza.

Pomocna jest tu jazda i dokładna obserwacja drogi oraz umiejętność przewidywania: kto wcześnie rozpoznaje sytuacje drogowe, może optymalnie wykorzystać metodę hamowania silnikiem. W tym celu przy niezbyt wysokich obrotach zdejmujemy nogę z gazu,włączamy sprzęgło, wrzucamy niższy bieg i puszczamy pedał sprzęgła. Ważne: należy unikać zbyt dużych skoków obrotów! Może to prowadzić do przekroczenia dopuszczalnych obrotów silnika lub wprowadzić samochód w poślizg, szczególnie, gdy zmieniamy biegi na łuku drogi.

Systemy sterowania nowoczesnych skrzyń automatycznych rozpoznają zjazdy i utrzymują włączony bieg - lub nawet samoczynnie redukuja bieg, aby wykorzystać efekt hamowania silnikiem. W starszych skrzyniach często konieczne jest ręczne wybranie niższego biegu lub zablokowanie wyższych biegów za pomocą dźwigni wybieraka. Ale uwaga! Nie wolno redukować więcej niż jeden bieg na raz i koniecznie trzeba zwracać uwagę na limit obrotów silnika (wskazówka nie powinna przekraczać czerwonego pola). Zbyt wysokie obroty mogą uszkodzić silnik i skrzynię biegów. Również tutaj obowiązuje szczególna ostrożność na mokrej lub śliskiej nawierzchni - zbyt silne hamowanie może wprowadzić auto w poślizg.

Samochody elektryczne mogą odzyskiwać energię podczas zwalniania. Tak zwana rekuperacja spowalnia samochód i jednocześnie odzyskuje energię. W wielu samochodach elektrycznych kierowca może ustawić intensywność rekuperacji za pomocą dźwigni wybieraka lub łopatek przy kierownicy. Rekuperacja oszczędza też hamulec zasadniczy i elementy układu hamulcowego - to dlatego w wielu autach elektrycznych co jakiś czas należy przeprowadzić konserwację układu hamulcowego (czyszczenie z rdzy). Niektóre pojazdy elektryczne automatycznie dostosowują siłę rekuperacji do zakrętów, spadków terenu i ograniczeń prędkości.