Symulatory na prawie jazdy? Nadchodzą duże zmiany w egzaminach

Dwie nowe dyrektywy Unii Europejskiej wprowadzają zmiany w zasadach wydawania, odnawiania oraz egzekwowania praw jazdy na terenie całej Wspólnoty. Planowana reforma systemu uzyskiwania uprawnień kierowcy wykracza poza samą modyfikację egzaminu. Nowe regulacje obejmują cały proces - począwszy od badań lekarskich, poprzez szkolenie kandydatów, aż po sposób wydawania dokumentów.

Jednym z elementów reformy jest dopuszczenie przez Unię Europejską alternatywy dla obowiązkowych badań lekarskich. W przypadku kategorii AM, A i B państwa członkowskie mogłyby zastąpić standardową wizytę lekarską formularzem samooceny, w którym kandydat sam deklaruje swój stan zdrowia.

Badanie byłoby wymagane jedynie wtedy, gdy odpowiedzi w formularzu budziłyby wątpliwości. Projekt nowych regulacji zawiera bowiem propozycję nadania lekarzom rodzinnym uprawnienia - a w niektórych przypadkach obowiązku - informowania odpowiednich organów o pacjentach, których stan zdrowia może stanowić zagrożenie w ruchu drogowym.

Jednocześnie przewidziano utrzymanie pełnych badań dla kierowców zawodowych, czyli kategorii C i D - zarówno przy wydawaniu, jak i odnawianiu uprawnień. Unijne przepisy nie narzucają jednak jednego modelu, ponieważ państwa mogą stosować bardziej rygorystyczne zasady, jeśli uznają je za konieczne.

To jednak nie wszystko. Nowe przepisy unijne rozszerzają zakres wiedzy wymaganej od kandydatów na kierowców. Do programów szkolenia mają zostać wprowadzone nowe obszary związane z technologią i zmianami w ruchu drogowym.

Jednym z nich są systemy wspomagania kierowcy oraz rozwiązania częściowo zautomatyzowane. Kursanci będą musieli poznać ich działanie, ograniczenia oraz sytuacje, w których system może wymagać natychmiastowego przejęcia kontroli przez kierowcę. Podkreślono również konieczność zrozumienia wpływu tych technologii na uwagę i zachowanie osoby prowadzącej pojazd.

Drugim obszarem jest tzw. "mikromobilność", obejmująca między innymi hulajnogi elektryczne i inne lekkie środki transportu. Wprowadzony zostanie również obowiązek nauki bezpiecznego wysiadania z pojazdu, w tym otwierania drzwi w sposób wymuszający kontrolę sytuacji wokół samochodu. Dodatkowo większy nacisk położono na ryzyko związane z korzystaniem z telefonów i urządzeń elektronicznych podczas jazdy.

Jednocześnie unijna reforma przewiduje istotne zmiany w zakresie kategorii B, czyli najpopularniejszego prawa jazdy w Europie. Jedną z kluczowych nowości jest rozszerzenie możliwości prowadzenia cięższych pojazdów z napędem alternatywnym, głównie elektrycznym.

Po dwóch latach od uzyskania uprawnień kierowca kategorii B będzie mógł prowadzić pojazdy bezemisyjne o dopuszczalnej masie całkowitej do 4,25 tony bez dodatkowego egzaminu. Dzięki nowelizacji, producenci samochodów dostawczych mogliby stosować bardziej pojemne baterie, zapewniające wyraźnie większy zasięg, przy zachowaniu ładowności wersji spalinowych.

Warto zaznaczyć, że w Polsce już obecnie dopuszcza się możliwość prowadzenia pojazdów o masie do 4,25 tony przez osoby posiadające prawo jazdy kategorii B. Warunkiem jest to, aby przekroczenie limitu 3,5 tony wynikało wyłącznie z dodatkowej masy układu napędowego, na przykład baterii. Informacja o takiej konstrukcji pojazdu musi być przy tym odpowiednio wpisana w dowodzie rejestracyjnym.

Proponowane zmiany obejmują również sam egzamin na prawo jazdy. Zgodnie z dyrektywą (UE) 2025/2205, zakres części teoretycznej zostanie zaktualizowany tak, aby odpowiadał nowym treściom wprowadzanym do programów szkoleniowych. Uwzględnione zostaną m.in. systemy wspomagania kierowcy, problem rozpraszania uwagi, martwe pole widzenia oraz specyfika pojazdów elektrycznych. W efekcie konieczne będzie opracowanie nowych pytań egzaminacyjnych oraz aktualizacja materiałów dydaktycznych.

Zmiany obejmą także część praktyczną egzaminu, gdzie wprowadzone zostaną dodatkowe kryteria oceny zachowania kandydata. Egzaminatorzy będą zwracać większą uwagę m.in. na prawidłowy sposób opuszczania pojazdu oraz kontrolę otoczenia przed wysiadaniem, a także na sprawdzenie stanu technicznego opon przed rozpoczęciem jazdy. Ten ostatni wymóg formalnie funkcjonuje już w przepisach unijnych, jednak dotychczas nie był stosowany w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich.

Przepisy unijne dopuszczają również możliwość zastosowania symulatorów w celu oceny reakcji kandydatów na niebezpieczne sytuacje w ruchu drogowym. Chodzi przede wszystkim o zdarzenia, których nie da się bezpiecznie odtworzyć podczas rzeczywistego egzaminu, takie jak nagłe wtargnięcie pieszego na jezdnię czy poślizg pojazdu na śliskiej nawierzchni.

Wykorzystanie symulatorów mogłoby zwiększyć standaryzację warunków egzaminacyjnych, ponieważ każdy zdający byłby oceniany w oparciu o identyczne scenariusze. Obecnie przebieg egzaminu w dużej mierze zależy od warunków panujących na drodze oraz czynników losowych, co utrudnia pełne porównanie wyników między kandydatami.

Unia Europejska planuje także uprościć zasady dla osób zdających egzamin na samochodach z automatyczną skrzynią biegów. Obecnie usunięcie ograniczenia wymaga ponownego pełnego egzaminu na pojeździe z manualną skrzynią biegów.

Po zmianach państwa członkowskie będą musiały wprowadzić co najmniej jedną z dwóch alternatyw: specjalne szkolenie trwające minimum 7 godzin albo krótszy egzamin sprawdzający umiejętność obsługi manualnej skrzyni biegów. Możliwe będzie również wprowadzenie obu rozwiązań jednocześnie. Dodatkowo przewidziano opcję wcześniejszego przygotowania do jazdy manualnej jeszcze w trakcie kursu, tak aby egzamin państwowy można było zdawać już bez ograniczenia.

Jedną z bardziej systemowych zmian jest wprowadzenie elektronicznego prawa jazdy jako podstawowej formy dokumentu w całej Unii Europejskiej. Dokument ma być dostępny w aplikacjach cyfrowych powiązanych z europejskim systemem tożsamości.

Proces wdrożenia będzie rozłożony w czasie. Komisja Europejska ma do listopada 2026 roku przygotować szczegółowe przepisy techniczne, a następnie przewidziany jest okres przejściowy wynoszący 54 miesiące. Mimo to każdy kierowca zachowa możliwość uzyskania tradycyjnego dokumentu w formie fizycznej.

Nowa dyrektywa Unii Europejskiej jest już obowiązującym prawem. Państwa członkowskie mają teraz trzy lata na transpozycję nowych przepisów do prawa krajowego (do listopada 2028 r.), a następnie dodatkowy rok na ich pełne wdrożenie.

Ostatecznie nowe przepisy powinny zacząć obowiązywać nie później niż w listopadzie 2029 r. To data graniczna, ale nie ma przeszkód, by poszczególne państwa wdrażały nowe regulacje szybciej.