Seniorzy stracą prawo jazdy? UE zdecydowała ws. badań kierowców
Obowiązkowe badania lekarskie seniorów i utrata prawa jazdy po osiągnięciu określonego wieku od miesięcy budzą emocje w całej Europie. Unia Europejska przyjęła już nowe przepisy, które pozwolą państwom członkowskim częściej kontrolować stan zdrowia starszych kierowców. Co to oznacza dla Polaków?
W sieci od miesięcy pojawiają się informacje sugerujące, że Unia Europejska zamierza odbierać seniorom prawo jazdy po osiągnięciu określonego wieku. Ostateczny kształt nowych przepisów pokazuje jednak, że taki scenariusz nie został przyjęty.
Parlament Europejski zgodził się na rozwiązanie kompromisowe. Państwa członkowskie będą mogły wprowadzać dodatkowe wymagania wobec starszych kierowców, ale nie będą do tego zobowiązane. Nie będzie też automatycznej utraty prawa jazdy wyłącznie z powodu wieku.
Co zmienia się dla kierowców po 65. roku życia?
Najważniejsza zmiana dotyczy wieku 65 lat. To właśnie od tego momentu państwa członkowskie będą mogły skrócić okres ważności prawa jazdy oraz wprowadzić częstsze badania lekarskie lub inne formy weryfikacji zdolności do prowadzenia pojazdów.
W praktyce oznacza to, że kierowca po 65. roku życia może w przyszłości częściej odnawiać dokument niż osoba młodsza. Ostateczna decyzja będzie jednak należała do poszczególnych państw, a nie do instytucji unijnych.
Parlament Europejski odrzucił natomiast wcześniejsze propozycje zakładające obowiązkowe badania wszystkich seniorów co pięć lat oraz automatyczne ograniczanie ważności uprawnień wyłącznie ze względu na wiek.
Czy Polska będzie musiała wprowadzić obowiązkowe badania seniorów?
Nie. Nowe przepisy dają państwom członkowskim możliwość działania, ale nie nakładają takiego obowiązku. Oznacza to, że polski ustawodawca będzie mógł pozostawić obecne zasady bez większych zmian albo zdecydować się na wprowadzenie dodatkowych badań dla starszych kierowców.
Regulacje przewidują również, że przy przedłużaniu ważności prawa jazdy kraje będą mogły korzystać nie tylko z badań lekarskich, ale także z formularzy samooceny zdrowia lub innych rozwiązań opracowanych na poziomie krajowym.
Od kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Kierowcy nie muszą spodziewać się zmian w najbliższym czasie. Po ostatecznym przyjęciu przepisów państwa członkowskie otrzymają kilka lat na wdrożenie nowych regulacji do krajowych systemów prawnych. Według obecnego harmonogramu zmiany mogą zacząć obowiązywać około 2028-2029 roku.
Czy wiek rzeczywiście wpływa na bezpieczeństwo jazdy?
Eksperci nie mają wątpliwości, że wraz z wiekiem pogarsza się część zdolności niezbędnych do prowadzenia samochodu. Dotyczy to przede wszystkim czasu reakcji, oceny sytuacji na drodze, sprawności wzroku i słuchu.
Jak wskazuje Instytut Transportu Samochodowego, osoby po 75. roku życia mogą reagować nawet dwukrotnie wolniej niż młodsi kierowcy. Więcej problemów pojawia się także podczas oceny pierwszeństwa przejazdu czy obserwacji otoczenia na skrzyżowaniach.
Jednocześnie specjaliści podkreślają, że sam wiek nie powinien być jedynym kryterium oceny kierowcy. Znacznie większe znaczenie ma rzeczywisty stan zdrowia, poziom sprawności psychofizycznej oraz występowanie chorób mogących wpływać na bezpieczeństwo jazdy.
- Nie ma precyzyjnego wieku, w którym należy przestać prowadzić pojazd, ale wraz z wiekiem u większości ludzi obniża się sprawność psychofizyczna. Zmniejsza się wrażliwość układu nerwowego, pogarsza się widzenie, słuch i zdolności reakcji. Badania wskazują, że największe zmiany czasu reakcji występują w wieku 50-60 lat oraz po 65 roku życia. Osoby po 75 roku życia charakteryzują się nawet dwukrotnie dłuższym czasem reakcji w porównaniu do osób młodszych - zwraca uwagę dr Ewa Odachowska-Rogalska, psycholog transportu, traumatolog z ITS.
Seniorzy powodują więcej wypadków niż młodzi kierowcy
Dane Komendy Głównej Policji pokazują, że W 2024 r. kierowcy w wieku 60+ spowodowali 3 866 wypadków drogowych, co stanowiło blisko 19,7 proc. wszystkich zdarzeń z winy kierujących. W ich wyniku życie straciło 339 osób (20,8 proc. ofiar w tej kategorii), a ponad 4 300 zostało rannych.
Jednocześnie warto pamiętać, że liczba starszych kierowców systematycznie rośnie. Społeczeństwa europejskie starzeją się, a osoby po 60. roku życia stanowią coraz większą część użytkowników dróg. To właśnie dlatego kwestia badań lekarskich i okresowej oceny zdolności do prowadzenia pojazdów wraca w debacie publicznej zarówno w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej.
