W skrócie
- Od 26 listopada 2029 roku zatrzymanie prawa jazdy w jednym kraju członkowskim UE będzie skutkowało zakazem prowadzenia pojazdów na terenie całej wspólnoty.
- Do końca 2030 roku ma zostać wdrożony ogólnoeuropejski system elektronicznego prawa jazdy, który ułatwi m.in. kontrolę dokumentów przez zagraniczne służby.
- Polska wyprzedziła unijne wytyczne, wdrażając wcześniej zasady dotyczące jazdy 17-latków z patronem oraz kierowania autami kategorii B o masie do 4250 kg.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Władze Unii Europejskiej dążą do zmniejszenia liczby śmiertelnych wypadków na drogach. Osiągnięciu tego celu ma sprzyjać przyjęcie nowych przepisów dyscyplinujących zmotoryzowanych i określających nowe zasady dotyczące kierowców. Choć ogólne reguły w tej materii zostały określone w nowych dyrektywach, to każde z państw UE będzie musiało wdrożyć zasady zgodne z dyrektywami do własnego prawa. Jest na to ograniczony czas, a zmiany będą gruntowne.
Uznawanie zakazów jazdy w całej UE
Zatrzymanie prawa jazdy w Polsce w przyszłości będzie oznaczało brak możliwości prowadzenia samochodu w całej Unii Europejskiej. Wzajemne uznawanie przez państwa członkowskie czasowych zakazów wydanych przez inny kraj UE stanie się regułą od 26 listopada 2029 r. Do 28 maja 2028 r. każde z państw UE musi zaś przyjąć przepisy określające sposób wysyłania danych o zatrzymanych prawach jazdy i zakazach prowadzenia innym wspólnotowym krajom. Do 22 listopada 2028 r. wszystkie wymagania dyrektywy dotyczące tego zagadnienia muszą zostać ujęte w przepisach krajowych.
Zgodnie z zasadami określonymi w dyrektywie (EU) 2025/2206 wzajemnie uznawane będą decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy czy zakazu prowadzenia na czas przynajmniej 3 miesięcy za określone przewinienia. Zaliczono do nich jazdę pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, przekraczanie dozwolonej prędkości oraz spowodowanie wypadku, w wyniku którego ktoś poniósł śmierć lub odniósł poważne obrażenia.
W każdym z państw powstanie punkt kontaktowy odpowiedzialny za wymianę informacji o takich przypadkach. Władze będą miały 20 dni od otrzymania zawiadomienia o popełnieniu wykroczenia czy przestępstwa na wprowadzenie danych o zastosowanym zakazie czy zatrzymaniu do bazy danych umożliwiającej wymianę informacji z zagranicznymi służbami.
Zmiana będzie istotna, ponieważ uszczelni system karania niebezpiecznych kierowców. Obecnie w Polsce osoba, której zostaje zatrzymane prawo jazdy (na przykład za przekroczenie dozwolonej prędkości o ponad 50 km/h), zachowuje dokument prawa jazdy. Policjant dokonuje wirtualnego zatrzymania prawa jazdy, sporządzając odpowiedni wpis w Centralnej Ewidencji Kierowców. W praktyce więc kierowca może legalnie jeździć za granicą, ponieważ wciąż posiada dokument prawa jazdy. Po 26 listopada 2029 r. Zatrzymanie prawa jazdy będzie obowiązywało w całej Unii Europejskiej.
Mobilne prawo jazdy
W myśl opublikowanego przez Komisję Europejską harmonogramu implementacji nowych dyrektyw do 26 listopada 2026 r. KE przyjmie przepisy regulujące techniczne zasady funkcjonowania przyszłego systemu elektronicznego prawa jazdy. W przyszłości ma to ułatwić poruszanie się po krajach UE. Po pierwsze, w razie spotkania z zagraniczną policją brak fizycznego dokumentu prawa jazdy nie będzie problemem. Po drugie, opierając się wyłącznie na elektronicznych danych będzie można na przykład wypożyczyć samochód.
Regulacje dotyczące mobilnego, elektronicznego prawa jazdy mają zostać ujęte w przepisach krajowych do 26 listopada 2028 r. i zacząć obowiązywać od 26 listopada 2029 r. Komisja Europejska zdaje sobie jednak sprawę z technicznego skomplikowania tego projektu. W efekcie w strategii wdrażania nowych zasad uznano, że ostatecznym terminem dostępności elektronicznego prawa jazdy ma być koniec 2030 r.
Według wstępnych założeń ogólnoeuropejskie mobilne prawo jazdy ma być realizowane poprzez umożliwienie zagranicznemu policjantowi czy pracownikowi wypożyczalni samochodów dostępu do danych. Najprawdopodobniej usługa ta będzie realizowana poprzez wygenerowanie przez kierowcę kodu QR w odpowiedniej aplikacji. Co ważne, nie będzie to konkurencja dla polskiego mObywatela. Jak deklarowało Ministerstwo Cyfryzacji, nasze krajowe rozwiązanie pozostanie i będzie rozwijane w kierunku zapewnienia wielu ułatwień w kontakcie z urzędami.
Jak długo ważne będzie prawo jazdy?
Od 26 listopada 2029 r. w całej UE obowiązywać będą określone w dyrektywie terminy ważności praw jazdy. Maksymalnie na 15 lat wydawane będą prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B oraz BE. Z kolei maksymalnie przez 5 lat będą ważne prawa jazdy kat. C, CE, C1, C1E, D, DE, D1 oraz D1E. Należy tu pamiętać o rozróżnieniu pomiędzy ważnością dokumentu prawa jazdy a ważnością uprawnień. Podane powyżej zasady dotyczą dokumentów, nie zaś uprawnień.
Co ważne, nowe unijne przepisy nałożą na państwa UE nowy obowiązek. Podczas wydawania wtórnika prawa jazdy lub jego wymiany urząd będzie umieszczał w Europejskiej Sieci Praw Jazdy informację o uprawnieniach posiadanych przez kierowcę wymieniającego prawo jazdy lub starającego się o wtórnik. Dzięki temu rozwiązaniu możliwe będzie swobodne korzystanie z samochodu także poza granicą swojej ojczyzny w czasie oczekiwania na nowy dokument potwierdzający uprawnienia.
Czy wymiana prawa jazdy będzie wymagała badania lekarskiego?
To pytanie, które zapewne nurtuje wielu kierowców. "Krajowe przepisy dotyczące zgodności z minimalnymi standardami powinny ustanawiać wymóg badania lekarskiego przy wydawaniu i przedłużaniu okresu ważności prawa jazdy" - czytamy w dyrektywie (EU) 2025/2205. Jednocześnie jednak dyrektywa zezwala państwom na zastąpienie badania ankietą, w której wnioskodawca określałby swój stan zdrowia.
W rzeczywistości władze UE nie narzucają więc wprost wymogu przedłożenia wyniku badania lekarskiego podczas odnawiania dokumentu prawa jazdy. Wszystko zależeć będzie od decyzji poszczególnych państw członkowskich. UE zachęca jednak ich władze, by tworzyły system opieki zdrowotnej, w której lekarz zajmujący się danym przypadkiem, na przykład postępującą utratą wzroku, informowałby władze o stanie zdrowia kierowcy, jeśli negatywnie wpływa on na zdolność do prowadzenia pojazdów.
Polskie przepisy już wyprzedziły Unię
Jest tak w kilku dziedzinach określanych przez nowe dyrektywy. Najpóźniej od 26 listopada 2028 r. w każdym państwie UE muszą obowiązywać przepisy o obowiązkowej jeździe z patronem w przypadku 17-latków posiadających prawo jazdy kategorii B. Polska od 3 marca 2026 r. już ma takie prawo. W ciągu czterech pierwszych miesięcy jego obowiązywania 17-latkom wydano 7,8 tys. praw jazdy.
Tacy kierowcy mogą prowadzić tylko wtedy, gdy na przednim fotelu pasażera siedzi bardziej doświadczony kierowca (prawo jazdy przynajmniej od 5 lat). Jego zadaniem jest służenie radą mniej doświadczonej osobie. Taka "jazda w parach" jest obowiązkowa przez sześć miesięcy od uzyskania prawa jazdy, więc w Polsce pierwsi 17-latkowie będą mogli prowadzić samodzielnie od 3 września 2026 r.
Polska wyprzedziła też UE w dziedzinie rozszerzenia uprawnień na prawo jazdy kat. B. Od 26 listopada 2027 r. obowiązywać ma art. 9.2 j i k dyrektywy (EU) 2025/2205. Daje on prawo do prowadzenia pojazdów z napędem alternatywnym o masie przekraczającej 3,5 t, ale nie wyższej niż 4250 kg, osobie, która przynajmniej od dwóch lat posiada uprawnienia kategorii B. W polskich przepisach tę możliwość już ujęto.
W ciągu trzech najbliższych lat przekonamy się, jak zasady nowych dyrektyw zostaną zaimplementowane do polskiego prawa. Nie później niż 26 listopada 2029 r. wszystkie nowe regulacje będą musiały zostać wprowadzone w życie.
