Nowe badania kierowców. Kara więzienia za okłamanie lekarza?

Od blisko dwóch miesięcy resort zdrowia pracuje nad nowym rozporządzeniem w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o prawo jazdy. Zgodnie z proponowanym przez ministerstwo harmonogramem, nowe przepisy w tym zakresie miały by wejść w życie 3 czerwca 2026 roku.

Prace nad zmianą aktualnego to efekt niedawnych poprawek w Prawie o ruchu drogowym i Ustawie o kierujących pojazdami. Te dopuszczają teraz możliwość uzyskania prawa jazdy kategorii D1 lub D (autobus) "w przypadku całkowitego lub częściowego ubytku słuchu".

Dyskusyjne rozwiązanie, którego sensowność kwestionuje część środowiska lekarskiego, to "odpowiedź na niedobór kierowców zawodowych na rynku pracy" wskazywany "międzynarodowe organizacje reprezentujące interesy pracodawców i pracobiorców".

Samo rozporządzenie wprowadzić ma również nowy wzór oświadczenia dotyczącego stanu zdrowia, jakie składać muszą osoby ubiegające się o prawo jazdy lub kierowcy - głównie zawodowi - poddawani badaniom okresowym.

To efekt nowelizacji przepisów z 17 października 2025, które poskutkowały m.in. nowymi zapisami w Ustawie o kierujących pojazdami. Czytamy w niej (art. 78.1) że:

"Osoba podlegająca badaniu lekarskiemu, a w przypadku niepełnoletniego kandydata, ucznia lub słuchacza, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 7 i 8 - rodzic w rozumieniu art. 4 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r Prawo oświatowe, są obowiązani wypełnić oświadczenie dotyczące stanu zdrowia".

Nowe przepisy precyzują, że oświadczenie w formie ankiety ma być składane uprawnionemu lekarzowi "pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń". W efekcie, po części IV oświadczenia pojawić ma się też część V o treści:

"Świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 6 Kodeksu karnego oświadczam, że dane zawarte w ankiecie są zgodne z prawdą".

Przypomnijmy - zgodnie z cytowanymi zapisami Kodeksu karnego za składanie fałszywych zeznań lub zatajanie prawdy w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy, grozi obecnie od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Takie zapisy mają nadać oświadczeniu zdecydowanie wyższą rangę i przenosi część odpowiedzialności z lekarza orzekającego na samego badanego. W założeniu nowe przepisy mają ograniczyć przypadki zatajania ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa drogowego informacji zdrowotnych.

Planowany termin wejścia w życie nowego rozporządzenia - 3 czerwca 2026 roku - wynika właśnie z zapisów zmodyfikowanej niedawno Ustawy o kierujących pojazdami. Czytamy w niej, że art. 4 pkt 1 (przepisy dotyczące kat D) i 18 (oświadczenie pod odpowiedzialnością karną) wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli właśnie 3 czerwca.

Przypominamy, że - oprócz kandydatów na kierowców - obowiązkowo przechodzić muszą wyłącznie kierowcy zawodowi lub ci, którzy stracili uprawnienia ze względów zdrowotnych lub za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub podobnie działających środków. Kierowcy zawodowi muszą pojawiać się u lekarza co maksymalnie 5 lat (do 60. roku życia) lub 2,5 roku (po ukończeniu 60. roku życia). Standardowa wymiana prawa jazdy, jeśli dokument stracił ważność po określonym czasie, nie wymaga obecnie wizyty lekarskiej. W Polsce nie ma też przepisów mówiących o obowiązkowych badaniach kierowców seniorów.

Mimo szerokiej dyskusji jaka toczyła się w sprawie badań kierowców przy okazji prac nad tzw. 4 dyrektywą w sprawie praw jazdy, w całej UE nie zdecydowano się też na wprowadzenie obowiązkowych badań lekarskich dla starszych kierowców, pozostawiając ewentualne rozwiązania w tym zakresie władzom państwowym.