Wymiana prawa jazdy dotknie milionów kierowców. Kto musi się pospieszyć

Podstawą jest unijna dyrektywa 2006/126/WE, której celem jest ujednolicenie wyglądu i zabezpieczeń prawa jazdy we wszystkich państwach członkowskich, a także włączenie dokumentów do wspólnej bazy; dzięki temu łatwiej będzie egzekwować zakazy prowadzenia pomiędzy krajami, ograniczyć nadużycia i utrudnić fałszerstwa. Nowy unijny wzór to plastikowa karta z nowoczesnymi zabezpieczeniami (hologramy, mikrodruki, elementy UV), a w wielu krajach - również z warstwą elektroniczną, co ułatwia weryfikację danych.

Największa operacja wymiany trwa już w Niemczech - obejmuje ona łącznie około 43 mln dokumentów, w tym około 15 mln papierowych praw jazdy wydanych do końca 1998 r. oraz około 28 mln plastikowych wydanych między styczniem 1999 a styczniem 2013 r. Władze rozłożyły terminy na lata, aby nie sparaliżować urzędów - obecnie na wymianę do 19 stycznia 2026 r. mają osoby urodzone w 1971 r. i później posiadające stary, papierowy dokument; roczniki 1953-1970 miały wcześniejsze daty, a osoby urodzone przed 1953 r. mogą wymienić prawo jazdy najpóźniej do 19 stycznia 2033 r.

W Polsce od 19 stycznia 2013 r. nowe prawa jazdy wydaje się z terminem ważności (najczęściej 15 lat, w kategoriach zawodowych zwykle 5 lat), a dokumenty wydane wcześniej - także te niegdyś bezterminowe - trzeba wymienić do 2033 r.

Ministerstwo zapowiada stopniowy harmonogram według roczników, rozłożony między 2028 a 2033 r., aby uniknąć kolejek. Co ważne, wymiany można dokonać wcześniej z własnej inicjatywy i w ten sposób mieć pewność, że w razie kontroli nasze prawo jazdy będzie ważne, a my nie dostaniemy mandatu.

Standardowa opłata za nowy blankiet to 100 zł, a jeśli wymagane są aktualne badania (np. dla kategorii zawodowych albo przy kodach ograniczeń), trzeba doliczyć ok. 200 zł. Wniosek da się złożyć w starostwie, urzędzie miasta na prawach powiatu lub elektronicznie (ePUAP lub Elektroniczna Skrzynka Podawcza na stronie Polskiej Wytwórni Papierów wartościowych), dołączając zdjęcie i dotychczasowy dokument; na nowy czeka się zazwyczaj do 9 dni roboczych.

Jazda bez ważnego dokumentu prawa jazdy traktowana jest w Polsce jak jazda bez uprawnień - a to oznacza minimalny mandat w wysokości aż 1,5 tys. zł. Maksymalnie może on wynieść 5 tys. zł, chyba, że sprawa trafi do sądu, a ten w wyroku zasądzi jeszcze wyższą karę - może się tak zdarzyć na przykład wówczas, gdy ktoś bez ważnego prawa jazdy spowoduje kolizję czy wypadek.

Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać na ostatnią chwilę i wymienić prawo jazdy w terminie, nie ryzykując wymianą na ostatnią chwilę, gdy w urzędach mogą powstać kolejki. Termin ważności dokumentu prawa jazdy znajduje się w rubryce 4b, a data ważności uprawnień w rubryce 11, umieszczonej na odwrocie dokumentu.